Zachowek Adwokat Gliwice

Pomoc adwokata w sprawie o zachowek – kiedy warto zgłosić się do kancelarii?

Sprawa o zachowek bardzo często nie sprowadza się wyłącznie do prostego pytania, „ile się należy”.
W praktyce spór dotyczy zwykle tego:

• kto ma prawo do zachowku;
• od kogo można żądać zapłaty;
• czy darowizny dokonane za życia spadkodawcy powinny zostać doliczone do substratu zachowku;
• czy wydziedziczenie było skuteczne;
• czy roszczenie nie jest przedawnione;
• jaka jest rzeczywista wartość majątku spadkowego lub darowanych nieruchomości.

Właśnie dlatego pomoc adwokata w sprawie o zachowek ma realne znaczenie. Błąd popełniony na początku sprawy, tj. już na etapie wezwania do zapłaty albo odpowiedzi na wezwanie, często rzutuje na cały dalszy przebieg postępowania.

Czym jest zachowek?

Zachowek to instytucja prawa spadkowego, której celem jest ochrona najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu. Co do zasady, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu udziału w majątku spadkowym ani za życia spadkodawcy, ani po jego śmierci, może domagać się zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej.

To bardzo ważne: zachowek nie polega na żądaniu wydania konkretnej nieruchomości, mieszkania czy samochodu. Jest to wyłącznie roszczenie pieniężne.

Komu przysługuje zachowek?

Prawo do zachowku przysługuje:

• zstępnym spadkodawcy – dzieciom, wnukom, dalszym zstępnym;
• małżonkowi spadkodawcy;
• rodzicom spadkodawcy – o ile byliby powołani do spadku z ustawy.

Nie każda osoba bliska może skutecznie domagać się zachowku. Roszczenie nie przysługuje
m.in. osobie, która została skutecznie wydziedziczona, uznana za niegodną dziedziczenia, zrzekła się dziedziczenia albo odrzuciła spadek.

Jeżeli masz wątpliwości, czy w konkretnej sprawie zachowek po rodzicach albo po innym członku rodziny rzeczywiście przysługuje – warto zacząć od analizy dokumentów i stanu faktycznego, zamiast zakładać to z góry.

Kto jest zobowiązany do zapłaty zachowku?

W pierwszej kolejności zapłaty zachowku można dochodzić od spadkobierców. W określonych sytuacjach odpowiedzialność mogą ponosić również:

• zapisobiercy windykacyjni;
• osoby obdarowane przez spadkodawcę.

To ma duże znaczenie praktyczne. Zdarza się bowiem, że spadek formalnie jest niewielki, ale jeszcze za życia spadkodawca przekazał jednej osobie mieszkanie, dom, działkę lub znaczną sumę pieniędzy. Wówczas spór o zachowek koncentruje się wokół pytania, czy i w jakim zakresie taka darowizna powinna zostać uwzględniona.

Zachowek – jak obliczyć jego wysokość?

To jedno z najczęstszych pytań: zachowek – jak obliczyć?

W uproszczeniu wysokość zachowku wynosi:

• 1/2 wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym;
• 2/3 wartości tego udziału, jeżeli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy.

Podstawą obliczeń jest tzw. substrat zachowku, czyli wartość spadku powiększona o określone darowizny oraz zapisy windykacyjne.

W praktyce obliczenie zachowku wymaga odpowiedzi m.in. na pytania:

• jaki był skład majątku spadkowego,
• jakie były długi spadkowe,
• czy za życia spadkodawca dokonał darowizn,
• jaka jest aktualna wartość nieruchomości,
• kto dziedziczyłby z ustawy,
• czy uprawniony już wcześniej otrzymał korzyści podlegające zaliczeniu.

Dlatego w większości spraw poprawne obliczenie zachowku wymaga nie tylko znajomości przepisów, ale też analizy dokumentów, ksiąg wieczystych, umów darowizny, testamentu i niekiedy opinii biegłego.

Przykład – zachowek po rodzicach

Spadkodawca pozostawił troje dzieci i nie pozostawił małżonka. W testamencie do całości spadku powołał jedno dziecko. W skład spadku wchodzi nieruchomość o wartości 900.000 złotych. Brak innych istotnych składników majątku i brak darowizn.

Przy dziedziczeniu ustawowym każde z dzieci dziedziczyłoby po 1/3 spadku. Jeżeli pominięte dzieci są pełnoletnie i zdolne do pracy, wysokość zachowku wynosi 1/2 wartości udziału ustawowego.

Obliczenie wygląda więc następująco:

900.000 złotych × 1/3 × 1/2 = 150.000 złotych

W takim przykładzie każde z pominiętych dzieci mogłoby dochodzić 150.000 złotych tytułem zachowku.

Dochodzenie zachowku – jak wygląda pomoc prawna?

Dochodzenie zachowku powinno być poprzedzone analizą dokumentów i oceną, czy roszczenie jest rzeczywiście zasadne oraz w jakiej wysokości. W mojej kancelarii pomoc w sprawie o zachowek obejmuje w szczególności:

• analizę testamentu, postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia;
• ocenę, czy Klientowi przysługuje zachowek;
• obliczenie wstępnej wysokości roszczenia;
• analizę darowizn dokonanych przez spadkodawcę;
• przygotowanie wezwania do zapłaty zachowku;
• prowadzenie negocjacji i rozmów ugodowych;
• sporządzenie i wniesienie pozwu o zachowek;
• reprezentację w toku postępowania sądowego.

W wielu sprawach dobrze przygotowane wezwanie do zapłaty ma znaczenie nie tylko negocjacyjne, lecz także procesowe – porządkuje stanowisko strony, wskazuje podstawę żądania i wyznacza termin spełnienia świadczenia.

Obrona przed zachowkiem

Pomagam również osobom, przeciwko którym kierowane są roszczenia o zachowek. Obrona przed zachowkiem nie polega na mechanicznym zaprzeczaniu wszystkiemu, lecz na znalezieniu tych argumentów, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie w konkretnej sprawie.

Obrona może opierać się m.in. na:

• zarzucie przedawnienia roszczenia;
• wykazywaniu, że powód nie należy do kręgu osób uprawnionych;
• kwestionowaniu wartości majątku spadkowego lub darowizn;
• obronie skuteczności wydziedziczenia,
• podnoszeniu argumentów związanych z zasadami współżycia społecznego.

W praktyce wiele spraw wygrywa się nie samym jednym zarzutem, lecz dobrze przemyślaną kombinacją argumentów prawnych oraz właściwie użytymi środkami dowodowymi.

Zachowek a darowizna

Fraza „zachowek a darowizna” bardzo często prowadzi do sedna całego sporu.

Jeżeli spadkodawca jeszcze za życia przekazał mieszkanie, dom, działkę, gospodarstwo rolne albo duże środki pieniężne jednemu z członków rodziny, darowizny te mogą wpływać na wysokość zachowku.

Co do zasady:

• darowizny na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku mogą być doliczane bez względu na czas ich dokonania,
• darowizny na rzecz innych osób co do zasady uwzględnia się, jeżeli zostały dokonane w ciągu 10 lat przed otwarciem spadku.

Wartość darowizny ustala się według stanu z chwili dokonania darowizny, ale według cen aktualnych.

Zachowek a wydziedziczenie

W wielu sprawach o zachowek kluczowe znaczenie ma pytanie, czy wydziedziczenie zostało dokonane skutecznie. Samo wpisanie do testamentu, że spadkodawca wydziedzicza dziecko lub innego uprawnionego, nie przesądza jeszcze o skuteczności takiego rozrządzenia.

Dla skutecznego wydziedziczenia konieczne jest, aby istniała ustawowa przyczyna i aby została ona wskazana w testamencie. Następnie w procesie często powstaje spór, czy przyczyna ta rzeczywiście istniała.

Z perspektywy procesowej to jeden z najtrudniejszych obszarów spraw o zachowek, bo wymaga nie tylko analizy testamentu, ale też oceny relacji rodzinnych, zachowań stron i drobiazgowej analizy materiału dowodowego.

Zachowek – przedawnienie

Bardzo ważną kwestią do rozważenia jest również rozważenie kwestii zachowku w kontekście przedawnienia roszczenia z tego tytułu.

Roszczenie uprawnionego przeciwko spadkobiercy przedawnia się co do zasady z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu. Jeżeli roszczenie kierowane jest przeciwko osobie zobowiązanej z innej podstawy, tj. w przypadku dziedziczenia ustawowego, termin ten liczony jest od daty otwarcia spadku (tj. śmierci spadkodawcy).

W praktyce ocena przedawnienia wymaga ostrożności. Sam upływ czasu nie zawsze oznacza to samo, a błędne liczenie terminu może przesądzić o przegranej albo przeciwnie – pozwolić skutecznie obronić się przed roszczeniem.

Ile kosztuje sprawa o zachowek?

Koszt sprawy o zachowek zależy przede wszystkim od wartości dochodzonego roszczenia i stopnia skomplikowania sprawy.

Najczęściej pojawiają się następujące koszty:

• opłata od pozwu – co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu;
• wynagrodzenie pełnomocnika;
• ewentualne koszty opinii biegłego, zwłaszcza gdy konieczna jest wycena nieruchomości.

Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie po zapoznaniu się z dokumentami
i zakresem sprawy. Inaczej wygląda sprawa, w której chodzi wyłącznie o prostą analizę stanu faktycznego, a inaczej spór obejmujący np. kilka darowizn istotnych składników majątkowych i kwestię wydziedziczenia.