Jednym z najczęstszych pytań, z jakimi zwracają się do mnie Klienci zobowiązani do zapłaty zachowku, jest to, czy sąd może rozłożyć zapłatę na raty. Kwoty zachowków sięgają nierzadko kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych, a zatem ich jednorazowa zapłata jest często obiektywnie niemożliwa, zwłaszcza gdy zobowiązany odziedziczył przede wszystkim nieruchomość, a nie środki pieniężne.
Podstawa prawna – art. 320 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku (zwanej dalej: „k.p.c.”)
Art. 320 k.p.c. stanowi, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć zasądzone świadczenie na raty. Przepis ten ma charakter ogólny, nie dotyczy wyłącznie zachowku, lecz znajduje pełne zastosowanie w sprawach o zachowek.
W orzecznictwie sądów powszechnych wielokrotnie potwierdzano dopuszczalność rozkładu zachowku na raty, wskazując jednocześnie na przesłanki stosowania tego mechanizmu (m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 lipca 2019 roku, sygn. akt I ACa 1080/18).
Kiedy sąd rozłoży zachowek na raty?
Sąd stosuje art. 320 k.p.c. w „szczególnie uzasadnionych wypadkach”. W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o sytuacje, w których natychmiastowa zapłata świadczenia byłaby dla zobowiązanego nadmiernie uciążliwa, a jednocześnie rozłożenie na raty nie naruszy istotnie interesu uprawnionego do zachowku.
Okoliczności przemawiające za rozłożeniem na raty:
- Zobowiązany odziedziczył przede wszystkim nieruchomość, a nie środki pieniężne – nie ma z czego zapłacić jednorazowo, chyba że sprzeda nieruchomość (co może być nieproporcjonalnym obciążeniem, zwłaszcza jeśli to jego jedyne lokum);
- Zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej (np. niskie dochody, brak oszczędności, zobowiązania alimentacyjne);
- Kwota zachowku jest zbyt wysoka w stosunku do możliwości płatniczych zobowiązanego;
- Zobowiązany wykazuje gotowość do zapłaty, ale potrzebuje czasu.
Okoliczności przemawiające przeciw rozłożeniu na raty:
- Zobowiązany posiada majątek pozwalający na jednorazową zapłatę (np. oszczędności, inne nieruchomości);
- Rozłożenie na raty naraziłoby uprawnionego na długotrwałe oczekiwanie na zaspokojenie roszczenia (np. żądanie rozłożenia rat na okres dziesięciu lat);
- Zobowiązany nie wykazuje woli zapłaty, np. unika kontaktu, ukrywa majątek.
Rozłożenie na raty – na ile rat jest możliwe i na jaki okres?
Przepis nie określa maksymalnej liczby rat ani maksymalnego okresu spłaty. W praktyce sądów w województwie śląskim (np. Sąd Okręgowy w Gliwicach, Sąd Okręgowy w Katowicach) że sądy rozkładają zachowek najczęściej na 12–36 rat miesięcznych, rzadziej na dłuższy okres. Im dłuższy okres ratalny, tym sądy stawiają wyższe wymagania co do uzasadnienia wniosku o rozłożenie na raty zasądzonego świadczenia. Sąd może również odroczyć termin płatności – tj. zamiast rat miesięcznych, wyznaczyć jednorazowy termin zapłaty odsunięty w czasie (np. 6 lub 12 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku). Jest to rozwiązanie stosowane wówczas, gdy zobowiązany potrzebuje czasu na zgromadzenie środków (np. poprzez sprzedaż składnika majątku).
Odsetki a rozłożenie na raty
Kwestia odsetek jest istotna. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku rozłożenia świadczenia na raty, odsetki za opóźnienie należą się wierzycielowi za okres do dnia wydania wyroku, natomiast odsetki od poszczególnych rat należą się dopiero w przypadku opóźnienia w zapłacie danej raty (tak m.in. Sąd Najwyższy w uchwale z 22 września 1970 roku, sygn. akt III PZP 11/70). Rozłożenie na raty chroni zatem zobowiązanego przed narastaniem odsetek, aczkolwiek pod warunkiem terminowej zapłaty rat.
Jak wnioskować o rozłożenie na raty?
Wniosek o rozłożenie zachowku na raty można zgłosić: w odpowiedzi na pozew (jeśli jesteś pozwanym zobowiązanym do zapłaty zachowku), bądź też w toku postępowania, niemniej jednak należy dołączyć do niego dokumenty potwierdzające sytuację majątkową (m.in. zaświadczenie od pracodawcy o dochodach, zeznania podatkowe, wyciągi bankowe), dokumenty potwierdzające zobowiązania (np. umowy kredytowe wraz z harmonogramami spłat, wyrok zasądzający alimenty), uzasadnienie, dlaczego jednorazowa zapłata jest niemożliwa lub nadmiernie uciążliwa.
Podsumowanie
Rozłożenie zachowku na raty jest możliwe na podstawie art. 320 k.p.c. i jest regularnie stosowane przez sądy w sprawach dot. zachowku. Wymaga jednak odpowiedniego uzasadnienia i udokumentowania sytuacji majątkowej zobowiązanego. Jeśli jesteś zobowiązany do zapłaty zachowku i jednorazowa zapłata jest dla Ciebie niemożliwa,
nie czekaj na wyrok. Skontaktuj się z adwokatem, który pomoże przygotować wniosek
o rozłożenie na raty i podejmie się twojej reprezentacji. Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w opisanej powyżej kwestii – skontaktuj się z moją Kancelarią. Przyjmuję Klientów
w siedzibie w Gliwicach, a sprawy prowadzę przed sądami na terenie całego województwa śląskiego, w tym w Katowicach, Zabrzu, Rybniku, Sosnowcu, Bytomiu, Bielsku-Białej
i innych miastach regionu.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Diduch
Tadeusza Kościuszki 20/2, 44-100 Gliwice
Tel. +48 727 496 747 | kancelaria@adwokatdiduch.pl
